Chojnow.pl
Nasza strona korzysta z plików Cookie. Czytaj więcej.
facebook twitter YT IG
Logowanie Rejestracja
  • Polish
  • English

Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 5

Autor Monika Łagoda
Data utworzenia: 07 listopad 2013, 13:43 Wszystkich komentarzy: 3


Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 5

Witam! W dzisiejszym artykule omówimy sobie dekorację rzeźbiarską Zamku Piastów Brzesko-Legnickich (obecnego Muzeum Regionalnego) oraz kaplice cmentarne nawiązujące do architektury starożytnej Grecji. Pojawią się waśnie rodzinne, odniesienia do Zamku Królewskiego na Wawelu oraz dwa interesujące miasta greckie – Olimpia i Delfy. Zapraszam do świata sztuki!


Uwaga! Trudne słowa z terminologii sztuk pięknych np. fryz, stereobat itp. zostały zaznaczone w tekście na zielono. Klikając na dane słowo zostaną Państwo przeniesieni na stronę z jego definicją. Przy odrobinie wysiłku wszystko powinno okazać się jasne.


Zamek

Zamek wielokrotnie ulegał pożarom, a co za tym idzie, przebudowom. W latach 1546-1547, za sprawą fundatora księcia Fryderyka III, został gruntownie wyremontowany i otrzymał charakter renesansowy. Powtarzając za jedną z badaczek:

(…) dekoracja rzeźbiarska jest jednym z bardziej interesujących przykładów plastyki renesansowej na Śląsku.

Ale o tym za chwilę…


Odrobina historii

Garść informacji o rodzie Piastów i fundatorze Fryderyku III (Uwaga! Będą rodzinne waśnie, dość poważne)

Do roku 1505 rządy nad Chojnowem sprawowali dwaj bracia – Fryderyk II i Jerzy I. Potem nastąpił podział władzy. Fryderyk II otrzymał Legnicę, Złotoryję, Chojnów i Grodziec. Zmarł w 1547 roku przekazując władzę swoim synom – Fryderykowi III i Jerzemu II. Fryderyk III otrzymał Legnicę, Złotoryję i Chojnów, zaś Jerzy II Brzeg i Wołów.

Czy do tej pory wszystko jasne? Doskonale!

Druga połowa XVI wieku to okres rodzinnych waśni – sporów między Fryderykiem III (fundatorem zamku) i jego synem Henrykiem XI. Prawdopodobnie dwóch „samców alfa” walczyło o władzę nie bacząc na rodzinną relację. Ostatecznie spór wygrał Henryk XI. Kiedy objął rządy przepędził swego ojca, ten schronił się w Chojnowie i właśnie wtedy odbudował zamek w duchu renesansowym.

Potem było nieco gorzej – Fryderyk III został uwięziony na zamku w Legnicy, gdzie zmarł w roku 1570. Dramatycznie? Zobaczmy co działo się dalej…

Ponieważ rządy Henryka XI naraziły księstwo na ogromne wydatki legnicka szlachta wpłynęła na cesarza i ten oddał władzę Fryderykowi IV – bratu Henryka XI. Ale czy Henryk XI (zwany „samcem alfa”) odpuścił? Nie, oczywiście, że nie! Procesował się ze szlachtą i bratem rezydując na przemian w Grodźcu i w Chojnowie. W roku 1580 odzyskał księstwo, wrócił do Legnicy, a brata z matką wypędził. Ci znaleźli schronienie gdzie? Na zamku w Chojnowie (z dziejów zamku wynika, że pełnił on rolę „przystani dla rozbitków”).

Prawie jak w telenoweli…

Wiadomo – u góry silniejsze wieją wiatry.

Po śmierci Henryka XI i Fryderyka IV władzę objęła brzeska rodzina Piastów. Zamek chojnowski otrzymała wdowa po Fryderyku IV – Anna. Po śmierci Anny zamek zamieszkiwały przede wszystkim wdowy książęce z rodzinami, okazjonalnie bywali w nim panujący Piastowie Śląscy.


A co ze sztuką?

Słów kilka o dekoracji rzeźbiarskiej

Dekoracja rzeźbiarska zamku jest przykładem renesansowej plastyki Śląska.




Akcent centralny stanowią: portal oraz obramienia okien bocznych połączone u góry fryzem. Kamienny portal zamykają pilastry z dekoracją groteskową (figuralno-roślinną).

Poniżej zdjęcia dekoracyjnych pilastrów.




Analogiczne pilastry występują przy oknach bocznych.




Pojawiają się również proste obramienia z motywem stemplowania (ślady kółeczek). W podobny sposób ozdobiono portale Zamku Królewskiego na Wawelu!*

*Po pożarze (1499 rok) Zygmunt Stary powierzył prace modernizacyjne na Zamku Królewskim na Wawelu (1524-29) Benedyktowi z Sandomierza – architektowi i muratorowi pochodzącemu ze Śląska bądź Słowacji.

  • Ozdobne portale (obramienia drzwi),
  • zastosowany w nich materiał (piaskowiec),
  • motyw stemplowania (kółeczek)

są elementami wspólnymi dla Zamku Piastów Brzesko-Legnickich i Zamku Królewskiego na Wawelu.

Poniżej zdjęcie jednego z portali Zamku Królewskiego na Wawelu.




W części centralnej fryzu Zamku Piastów Brzesko-Legnickich widzimy popiersia pary książęcej – księcia Fryderyka III (fundatora) oraz jego małżonki Katarzyny, ujęte w tarcze herbowe książąt.




Całość wieńczy półkole, w którym znajduje się łaciński napis brzmiący w polskim tłumaczeniu następująco:

Za panowania szlachetnego Ferdynanda, z łaski bożej króla Rzymian, Węgier i Czechów etc., arcyksięcia austriackiego i najwyższego księcia Śląska, naszego najsławniejszego władcy, została ta część zamku przez Jaśnie Oświeconego Księcia Pana Fryderyka Młodszego, księcia śląskiego na Legnicy, Brzegu etc., przebudowana w roku Pańskim 1546 oraz powtórnie w roku Pańskim 1547.

Książę Fryderyk III nie szczędził pochwał pod adresem cesarza, ponieważ to właśnie u niego szukał pomocy w sporach z synem. Zresztą, samego siebie również wychwalał pod niebiosa – do skromnych to on nie należał. Może w ten sposób leczył kompleksy związane z odsunięciem go od władzy przez młodszego samca (syna)? Nie będziemy wnikać…

Na Państwa uwagę na pewno zasługują dekoracje rzeźbiarskie fryzu – przedstawienia w wypukłym reliefie, energicznie cięte w kamieniu, o silnych efektach światłocieniowych.




W ujęciu twarzy dominuje schematyzm. Postaci zyskują na wyrazie przez nadane im gesty. Starannie wykonany kostium doskonale oddaje renesansową "modę", podkreślając dodatkowo rangę prezentowanych osób (bogaty strój z dużą ilością biżuterii - jak na księcia i jego małżonkę przystało).

Badacz Kębłowski uważa, że dekoracja rzeźbiarska zamku jest dziełem tzw. Warsztatu Chojnowskiego, który miał być odpowiedzialny również za wykonanie dekoracji rzeźbiarskiej kamienicy Schrama.

Czy zgadzam się z jego opinią?

Przedstawienie stanowiska w tej sprawie wymagałoby ode mnie dokładnej analizy obu portali. W tym momencie przedstawiam Państwu jedynie interpretację Pana Kębłowskiego.


Kaplice cmentarne z XIX wieku

Formy pogańskie na cmentarzu katolickim

Spacerując po cmentarzu chojnowskim dostrzec można interesujące kaplice rodzin niemieckich. Kaplice pochodzą z IV ćwierci XIX wieku.




Swoją formą bardzo wyraźnie nawiązują do architektury sakralnej starożytnej Grecji. Zatem, na współczesnym cmentarzu katolickim mamy element inspirowany starożytnym światem pogańskim.

Kaplice przypominają wczesne świątynie greckie oraz skarbce świątynne budowane na wota.

Jednymi z ważniejszych ośrodków kultu w starożytnej Grecji, ze wspomnianą architekturą sakralną, były: Olimpia - ośrodek kultu Zeusa, oraz Delfy - ośrodek kultu Apollina ze słynną wyrocznią. Tam właśnie znajdują się ruiny wczesnych świątyń greckich i skarbców, którymi inspirowali się architekci renesansu i XIX-wiecznego historyzmu.


Poniżej rysunki wczesnych świątyń greckich. Po lewej świątynia Nike w Atenach, ok. 430 r.p.n.e. Po prawej skarbiec Megaryjczyków w Olimpii, VI w p.n.e.




Porównajmy krótko kaplice XIX-wieczne i budowle sakralne starożytnej Grecji.

Poniżej zestawienie różnic i podobieństw.


Różnice

To co różni kaplice XIX-wieczne od greckich świątyń i skarbców to:


  • Zamiast kolumn pilastry,

  • Brak przedsionka (wejście bezpośrednio w fasadzie),

  • Brak zdobień w belkowaniu

Poniżej zdjęcie pomocnicze z opisem elementów świątyni greckiej. Widać jak na dłoni co gdzie się znajduje (belkowanie, szczyt, akroteriony).



Podobieństwa

To co się pokrywa to:



  1. Budowla na planie prostokąta

  2. Podpory dźwigające belkowanie

  3. Szczyt

  4. Zdobienie ząbkowaniem

  5. Płaskorzeźby we frontonie (sceny mitologiczne w świątyniach greckich, chimery i girlandy w kaplicach XIX-wiecznych).

Poniżej zdjęcie chimer jednej z kaplic chojnowskich


  1. Akroteriony (ozdoby) na szczycie dachu i w jego narożnikach.



Wierzenia pogan i chrześcijan znacznie się różnią, lecz forma artystyczna okazuje się silniejsza od wszelkich podziałów religijnych. Ta konkretna, opisywana powyżej, stanowi wyraz ducha zarówno starożytnej Grecji jak nowoczesnych Niemiec.

Na przykładzie omawianych kaplic cmentarnych doskonale widać jak długo Europejczycy pozostawali pod wpływem antyku.


Dzisiaj się już z Państwem żegnam. W kolejnym, czwartkowym artykule omówię malowidło naścienne w Kościele pw. śś. Piotra i Pawła. Będzie „Droga Krzyżowa” ze współczesnymi motywami tj. lot człowieka na księżyc, wybuchy nuklearne, postaci Gandhiego i pastora Martina Luthera Kinga. Do usłyszenia!


Dla wszystkich Państwa, którzy nie widzieli, nie czytali poprzednich artykułów, linki odsyłające do wcześniejszych części cyklu "Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy":

Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 1

Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 2

Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 3

Ale sztuka! Chojnów jakiego nie znamy. Odsłona nr 4


Autor: Monika Łagoda

Magister historii sztuki

Absolwentka UMK w Toruniu

Rodowita chojnowianka


Fot. Wioleta Gabinet



Komentarze

Witam,

Uważam że miasto powinno wyrwać kasę z ministerstwa lub z unii na renowcję zabytkowych grobowców na cmentarz. Bo za kilka lat to same się rozpadną albo będzie trzeba je rozebrać dla bezpieczeństwa. Gratulacje dla autorki za to że w ciekawy sposób pokazuje mieszkańcom miasta jakie mają skarby a często ich nie widzą. Jestem pewnien że po odrestałrowaniu opisachy budowli w tych artykułach mogą one stać się atrakcją turystyczną naszego miasta.
zgłoś komentarz
Gratulacje dla autorki za inicjatywę z tymi artykułami, naprawdę świetny pomysł, na co dzień przechodząc ulicą ludzie na te szczegóły architektoniczne nie zwracają uwagi. Co do zabytkowych nagrobków na cmentarzu jak najbardziej renowacja jest konieczna, te kaplice są naprawdę piękne a jak by wyglądały po odrestaurowaniu, bez wątpienia smok masz rację, mogą stać się atrakcją turystyczną. za kilka lat może już ich nie być, bo dla bezpieczeństwa trzeba będzie je rozebrać.
zgłoś komentarz
Renowacja jak najbardziej ale przede wszystkim uszanować trzeba, że to są grobowce bo jeśli się nie mylę to dwa grobowce służą obecnie jako magazyny do przechowywania różności
.
zgłoś komentarz

Dodaj Komentarz

Musisz być zalogowany, aby dodać komentarz.